Başvuran Derneğin bilgi edinme başvurusu hakkındadır.

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran (Dernek) tarafından yapılan başvuruda özetle;
CİMER üzerinden Adalet Bakanlığına sosyal yardımlaşma vakıflarından ekonomik destek talebinde bulunan mahpus sayısının sorulduğu, başvuruya cevaben 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 25’inci maddesine atıfla “söz konusu verilerin kurum içi bilgi olması sebebiyle Dernekle paylaşılamayacağının” belirtildiği, ancak belirtilen gerekçenin hukuki dayanağının bulunmadığı, mahpusların bireysel kimliklerini veya güvenliklerini tehlikeye atacak nitelikte kişisel veya gizli bilgi talep edilmediği, genel ve istatistiksel veri istendiği, bu tür bilgilerin kamuoyuyla paylaşılmasının, şeffaflık ve hesap verilebilirlik ilkeleri açısından önemli olduğu ifade edilerek, Derneğin söz konusu CİMER başvurusunun yanıtlandırılması talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla ilgili idareden 07.02.2025 tarihli ve S. sayılı yazımızla bilgi ve belge talebinde bulunulmuş olup, Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nden alınan 20.03.2025 tarihli ve / sayılı cevabi yazıda özetle “4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu'nun "Kurum içi düzenlemeler" kenar başlıklı 25 inci maddesinde "Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır" hükmünün yer aldığı, söz konusu Derneğin talebinin anılan mevzuat hükmü kapsamında değerlendirildiği” belirtilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “(1) Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. (2) Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir. (3) Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.”,

4. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun;
4.1. “Amaç, Kapsam ve Tanımlar” başlıklı birinci bölümünde yer alan “Amaç” başlıklı 1 inci maddesi;
“Bu Kanunun amacı; demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine uygun olarak kişilerin bilgi edinme hakkını kullanmalarına ilişkin esas ve usulleri düzenlemektir.”,

4.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin ilgili kısımları; “… Bilgi: Kurum ve kuruluşların sahip oldukları kayıtlarda yer alan bu Kanun kapsamındaki her türlü veriyi, … ifade eder.”

4.3. “Bilgi edinme hakkı” başlıklı 4 üncü maddesinin ilgili kısımları; “Herkes bilgi edinme hakkına sahiptir…”
4.4. “Bilgi verme yükümlülüğü” başlıklı 5 inci maddesi; “Kurum ve kuruluşlar, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere, gerekli idarî ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz.”,

4.5. “İstenecek bilgi veya belgenin niteliği” başlıklı 7 nci maddesi; “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler. İstenen bilgi veya belge, başvurulan kurum ve kuruluştan başka bir yerde bulunuyorsa, başvuru dilekçesi bu kurum ve kuruluşa gönderilir ve durum ilgiliye yazılı olarak bildirilir.”

4.6. “Kurum içi düzenlemeler” başlıklı 25 inci maddesi “Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.”

5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi;
“(1) Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”

6. 27.04.2004 tarih ve 25445 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in;
6.1. “Bilgi verme yükümlülüğü kapsamında alınacak tedbirler” başlıklı 6 ncı maddesi “Kurum ve kuruluşlar, Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi, Kanunda ve bu Yönetmelikte belirlenen esas ve usullere göre başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür. Kurum ve kuruluşlar, ellerinde mevcut olan ve bilgi edinme başvurusuna konu olabilecek bütün bilgi veya belgeleri, bilgi edinme hakkının kullanımını kolaylaştıracak şekilde tasnif ederler. Bu amaçla kurum ve kuruluşların belge kayıt, dosyalama ve arşiv düzeniyle ilgili gerekli idari ve teknik tedbirler alınır…”

6.2. “İstenecek bilgi veya belgelerin niteliği” başlıklı 12 nci maddesi “Bilgi edinme başvurusu, başvurulan kurum ve kuruluşların ellerinde bulunan veya görevleri gereği bulunması gereken bilgi veya belgelere ilişkin olmalıdır. Kurum ve kuruluşlar; ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurular ile tekemmül etmemiş bir işleme ilişkin bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilirler.”

6.3. “Kurum içi düzenlemeler” başlıklı 36 ncı maddesi “Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.”

Hükümlerini amirdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ ERTUNÇ ERKAN BALTA’NIN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

7. İlgili mevzuat, içtihat, idarenin cevabı ve tüm dosya kapsamı birlikte incelendiğinde, bilgi edinme başvurusunun yanıtlanması amacıyla ilgili idareye tavsiyede bulunulmasına ilişkin hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisine sunulmuştur. Ancak, Kamu Başdenetçisince yapılan değerlendirme neticesinde aşağıda yer verilen gerekçelerle “Ret Kararı” verilmiştir.

IV. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Başvuran Dernek (1) numaralı paragrafta ayrıntılarına yer verilen başvurusunda özetle, 4982 sayılı Kanun çerçevesinde idareye yapılan bilgi edinme başvurusunun yanıtlandırılmasını talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere, demokratik ve şeffaf yönetimin gereği olan bilgi edinme hakkı, 9.10.2003 tarihli ve 4982 sayılı yasa ile yürürlüğe girmiş, 2010 yılında gerçekleşen Anayasa değişikliği ile de anayasal güvenceye kavuşturulmuştur.

10. Anayasanın 74 üncü maddesinde herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Söz konusu madde genel bir düzenleme olup, hakkın sınırı konusunda bir düzenleme içermemektedir. Ancak elbette ki, söz konusu hak da mutlak bir hak olmayıp ilgili mevzuatı kapsamında belli bazı kısıtlamalara tabi tutulabilecektir.

11. Anayasa Mahkemesinin 4.12.2014 tarihli ve E:2013/114 ve K:2014/184 sayılı kararında “Bilgi edinme hakkı, yönetilenlerin yönetenleri denetleyebilmesinin, dolayısıyla hukukun üstünlüğünün sağlanabilmesinin önemli bir aracı olarak işlev görmektedir. Bilgi edinme hakkı, devletin demokratik niteliğinin geliştirilmesi ve bireyin temel hak ve özgürlüklerinin korunması hususlarında önemli bir rol oynadığından, demokratik hukuk devletinde vazgeçilmez bir hak niteliğine sahip bulunmaktadır. Bu hakkın sınırlanmasını öngören düzenlemelerin de Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen güvencelere ve bu bağlamda ölçülülük ilkesine uygun olması gerektiği açıktır.” denmek suretiyle, bilgi edinme hakkına getirilecek sınırlamanın çerçevesi çizilmiştir.

12. Bilgi edinme hakkının usul ve esasları 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nda düzenlemiş olup, Kanun’un 4 üncü maddesinde Anayasa’da yer alan herkesin bilgi edinme hakkına sahip olduğu amir hükmü tekrarlanmıştır.
13. Anılan Kanun’un 5 inci maddesi uyarınca, kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmakla yükümlü kılınmıştır. Kurum ve kuruluşların yükümlülüklerinin kapsamının ne olduğu ve bilgi verme yükümlülüğünün sınırlarının neler olduğu yasa koyucu tarafından Kanunun 15 ila 28 inci maddeleri arasında tahdidi olarak sayılmıştır. Kanunda yer alan bu istisnaların, yargı denetimi kapsamındaki işlemler, devlet sırrına, ülkenin ekonomik çıkarlarına, istihbarata, idari ve adli soruşturma ve kovuşturmaya ilişkin bilgi ve belgeler, özel hayatın ve haberleşmenin gizliliği, ticari sır, fikir ve sanat eserleri, kurum içi düzenlemeler, kurum içi görüş, bilgi notu ve tavsiyelerden oluştuğu görülmektedir.

14. Kanunun temel amacı açısından serbesti kural olmakla birlikte, 4982 sayılı Kanun kapsamındaki bir bilgi edinme başvurusu bu Kanunun getirdiği bir istisnaya dayanılarak reddedilebilecektir. Kanunda yer alan bu istisnaların somut olarak belirlenmesi, bilgi edinme hakkının kullanımının temel amaç ve gayesinin belirlendiği aynı Kanun’un 1 inci maddesinde yer alan “demokratik ve şeffaf” yönetimin gereği olan eşitlik, tarafsızlık ve açıklık ilkelerine işlerlik kazandırmaktadır.

15. Başvuran Derneğin 27.08.2024 tarihli CİMER başvurusunda Bakanlığa “2023-2024 öğrenim yılında kaç mahpus öğrenim sürecine ilişkin ekonomik ihtiyaçlarını karşılayamadığı gerekçesiyle sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına başvurmuştur? Kaç mahpusun başvurusu olumlu sonuçlanmıştır?” sorularının yöneltildiği görülmüştür.

16. Bakanlık tarafından CİMER üzerinden verilen 24.09.2024 tarihli yanıtta bu hususta herhangi bir tartışma yapılmamış, ancak talep 4982 sayılı Kanun’un 25 inci maddesinde yer alan “Kurum ve kuruluşların, kamuoyunu ilgilendirmeyen ve sadece kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkındaki bilgi veya belgeler, bilgi edinme hakkının kapsamı dışındadır. Ancak, söz konusu düzenlemeden etkilenen kurum çalışanlarının bilgi edinme hakları saklıdır.” hükmü gerekçe gösterilerek reddedilmiştir. İdare tarafından Kurumumuza verilen yanıtın da aynı yönde olduğu görülmektedir.

17. Şikâyete konu bilgi edinme başvurusuna konu soruların içeriklerine bakıldığında; talebin Bakanlığın kendi personeli ile kurum içi uygulamalarına ilişkin düzenlemeler hakkında ya da “kamuoyunu ilgilendirmeyen” konulardan olmadığı değerlendirilmiştir.

18. Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler başlıklı 46/1 No’lu Genelgede, kayıt ve sınav harçlarını, yol masraflarını ödeyemeyecek durumdaki hükümlü ve tutukluların, bu tür masraflarının karşılanması için, il veya ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarından, gönüllü kurum ve kuruluşlardan yardım isteneceğinin belirtildiği, bu amaçla sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarından yardım talebinde bulunulurken ceza infaz kurumlarınca uyulacak esasların belirlendiği görülmektedir. Genelgenin incelenmesinden, hükümlü veya tutuklu için talep edilecek yardımlarda, ceza infaz kurumunun bulunduğu il veya ilçedeki sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakfı başkanlıklarına kurum müdürlükleri tarafından doğrudan başvuru yapılacağı anlaşılmaktadır.

19. Buradan hareketle, talebe konu bilginin her bir ceza infaz kurumunda ayrı ayrı bulunması gerektiği anlaşılmakta, ancak CTE Genel Müdürlüğünün elinde söz konusu bilginin toplu ve güncel halde bulunup bulunmadığı bilinememektedir.

20. 4982 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinin ikinci fıkrasında kurum ve kuruluşların, ayrı veya özel bir çalışma, araştırma, inceleme ya da analiz neticesinde oluşturulabilecek türden bir bilgi veya belge için yapılacak başvurulara olumsuz cevap verebilecekleri hüküm altına alınmıştır. Bilgi Edinme Hakkı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmelik’in 12 nci maddesinde de benzer bir düzenlemeye yer verilmiştir.
21. Anılan hüküm kapsamında, bilginin paylaşılmasının sağlayacağı kamu yararıyla, bilginin hazırlanmasının getireceği külfet arasında adil bir denge sağlanması gerektiği; Kanun’un idareye bu yönde bir takdir hakkı tanıdığı açıktır.

22. 01.06.2025 tarihi itibariyla Türkiye’de 400 ceza infaz kurumu bulunmaktadır.
(https://cte.adalet.gov.tr/home/sayfadetay/cik-genel-bilgi) Hükümlü ve tutukluların hastalık, disiplin, güvenlik gibi gerekçelerle yapılan nakilleri sonucu ceza infaz kurumları mevcutlarının günaşırı değiştiği bilinmektedir. Bu kapsamda, sosyal yardımlaşma vakıflarından ekonomik destek talebinde bulunan mahpus sayısının tespiti için her bir ceza infaz kurumunca sosyal yardımlaşma vakıfları ile koordineli şekilde güncel sayının tespit edilmesi ve kurumlardan gelen sayısal verilerin CTE Genel Müdürlüğünce biraraya getirilmesi gerektiği, sonucu itibariyle talebe konu bilginin sağlanması için idare tarafından ayrı ve özel bir çalışma ve analiz yapılması gerektiği ortaya çıkmaktadır.

23. Yukarıdan bu yana yapılan açıklamalar kapsamında sonuç olarak; başvuran Dernek tarafından öğrenimleri için sosyal yardımlaşma vakıflarından ekonomik destek talebinde bulunan mahpus sayısının sorulduğu, talep edilen bilginin ayrı ve özel bir çalışma neticesinde oluşturulabilecek türden bilgi olduğu,

4982 sayılı Kanun uyarınca bu türden başvurulara idare tarafından olumsuz cevap verilebileceği; yapılan bilgi edinme başvurusunda Dernek tarafından Kurumumuza bu bilginin nasıl ve hangi amaçla kullanılacağının bildirilmediği, dolayısıyla söz konusu bilginin paylaşılmasının sağlayacağı kamu yararıyla, bilginin hazırlanmasının idareye getireceği külfet arasında adil denge kurulduğuna yönelik bir değerlendirme yapılamayacağı, bu bağlamda idarenin bilginin paylaşılması hususunda takdir yetkisini mevzuata aykırı olarak kullandığının söylenemeyeceği değerlendirilmiş olup, talebin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

24. İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin "İyi yönetim ilkeleri" başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, idare ile yapılan yazışmalarda ve idarenin başvuran derneğe verdiği yanıtta “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği; değerlendirilmiştir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup yetkili ve görevli mahkemelerde dava yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURANA ve ADALET BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Mehmet AKARCA
Kamu Başdenetçisi

Bu belge, güvenli elektronik imza ile imzalanmıştır.
/

Kavaklıdere Mah. Zeytindalı Caddesi No:4 Çankaya/ANKARA